نوشته‌ها

نقش آجر نما در معماری ایرانی

نقش آجر در معماری ایرانی

آجر نما

نقش آجر در معماری ایرانی

آجر نما بعنوان عنصری با قدمت در ساختمان سازی از محبوبیت بالایی برخوردار است. آجر به عنوان مصالحی که به راحتی تهیه می‌شود٬ قیمت ارزان دارد٬ در برابر تغییرات شیمیایی و فیزیکی از دوام بالایی برخوردار است و همچنین به دلیل زیبایی که به ساختمان می‌دهد از گذشته دیرین تا به امروز متریالی یکه تاز بوده است.  در ایران شاهکارهای معماری زیادی وجود دارد که در ساخت آن آجر به‌کار رفته است. این بناهای تاریخی اثبات می‌کنند که آجر از مقاومت و دوام بالایی داراست.

تاریخچه بنای آجر نما در ایران

پیدایش بناهای آجری در ایران به ۱۲۵۰ سال قبل از میلاد در بنای چغازنبیل برمی گردد. در سدها و پل‌ها که در دوران ساسانیان ساخته شده از آجر نهایت استفاده برده شده و قوس های مدور باربر با آجرهای مقاوم پوشش داده شده است. مسجد جامع اصفهان٬ مقبره سلطان محمد خدا بنده در سلطانیه٬ مقبره امیرمنصور سامانی در بخارا٬ بناهای تیسفون و … تايید بر اهمیت آجر در معماری است.

بناها با اسکلت سازی و پوشش های آجری و نماها با گلچین های آجری به شکل های مختلف در دوره سلجوقیان پدید آمد و بالاخره در دوره‌های بعد ساختمان‌های آجری طاق پوش رفیع در فرم دوره های تیز پوشش شده تا اینکه در دوران صفویه ساختمان‌های آجری با ایوان سازی و پوشش‌های تیز و کلیل و کلایه تحول بزرگی در بناهای آجری به وجود آورده است وجود آن آثار در معماری دوران های بعدی اثر عمیق داشته است.

آجر نما

بناهای معروف آجر نما

–         برج گنبد قابوس بلندترین برج تمام آجری جهان است. این برج گنبدی تاریخی در قرن چهارم هجری  در شهر گنبد کاووس بنا شده است. بلندای این برج به 72 متر می رسد.

–         طاق کسری مجموعه ای از بناهاست که در ساخت آن از آجر و سنگ استفاده شده است. این ساختمان

–         به دستور یکی از خلفای عباسی برای استفاده برخی از مصالح آن تخریب شد که فقط طاق کسرا و طاق نماسازی‌های آن از خشت و یا گل بوده باقی مانده و حتی سنگ و آجر نمای اصلی این بنا را از آن برداشته اند.

  • – شوش پایتخت ایلام که قدمت آن به حدود ۴۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح برمی‌گردد٬ از مهم‌ترین بناهای آجری تمدن های اولیه بشری برخوردار است. اهمیت شوش از نظر باستان شناسی و تاریخ معماری از آن جهت است که تمامی سبک‌های مختلف ساختمان سازی یافت شده است. بعد از شوش، تیسفون پایتخت ساسانیان به مرکز معماری با آجر تبدیل شد. قصر تیسفون با حدود ۲۵ متر دهانه بدون ستون های باربر و سقف آن بزرگترین بنای آجری جهان بود.
  • گنبد سرخ مراغه٬ قدمت این بنای آجری  در حدود ۸۰۰ سال است. آرامگاهی که امروز تحت نام گنبد سرخ شناخته شده مانند مجسمه زیبایی است که سر و دست او شکسته باشد. گوشه نمای خارجی این طرح را نشان میدهد و عبارت از نیمه ستونی است که با آجر تراشیده ساخته شده و به قدری هنر در آن بکار رفته که به صورت شاهکاری از هنر آجر تراشی درآمده است. آجر تراشی از ابتکارات معماران ایرانی است و در کشورهای دیگر معمول نبوده است

 

بناهای آجری

مشهورترین ساختمان های آجری دنیا

مشهورترین ساختمان های آجری دنیا

بنابر یافته‌ی باستان شناسان ایران از دیرباز مرکز بناهای آجری بوده و با آمدن و رفتن حاکمان این هنر روز به روز پررنگ تر گشته است و در راس این هنر اصفهان قرار دارد که بناهایی چون مسجد امام٬ میدان نقش جهان٬ سی و سه و پل و پل خواجو گواه این موضوع است. مساجد٬ عمارت‌ها٬ گنبدها و پل‌های به جا مانده از عصر و دوران‌های مختلف نشان‌دهنده‌ی قدرت و مهارت هنر معماری ایران دارد. در زمان ساسانیان شهر تیسفون مرکز معماری اجری بوده است.

معروف‌ترین بناهای آجری

کلیسای جامع ایتالیا در پیزا یکی از ساختمان‌های میراث جهانی یونسکو است که سالانه توریست های زیادی را در منطقه‌ی توسکانی به خود می‌بیند. گنبد این کلیسای باشکوه از آجر ساخته شده است.

بناهای آجری

معروف‌ترین بناهای آجری

 

شهر گنبد کاووس بنای آجری برج قابوس با قدمت بیش از 1000 سال را در خود جا داده است. همچنین این بنا با ارتفاع 18 متر به‌عنوان بلندترین برج اجری جهان گردشگران زیادی را به خود جذب می کند.

بناهای آجری

معروف‌ترین بناهای آجری

 

از مهمترین بناهای آجری تمدن های گذشته بقایای قصر داریوش اول در شوش است که در حال حاضر از آن در موزه‌ی لوور پاریس نگهداری می شود.

بقایای بناها نشان می دهد که در استانبول به دلیل در دسترس نبودن مصالح طبیعی از اجر استفاده می‌کرده‌اند و معماری‌های باشکوهی از اجر به جا مانده است. ساختمان‌های اجری از استانبول به سایر نقاط امپراطوری اسلامی صادر شده است.

در شهر بخارا بناهایی چون مقبره امیر منصور سامانی و مسجد ماه خاصه بر جایگاه ویژه‌ی معماری آجری گواه می دهد. علاوه بر معماری٬ حکاکی به روی آجر از دیگر توانایی هنرمندان این شهر بوده است.

بناهای آجری

معروف‌ترین بناهای آجری

 

آجر کاری

معماری سنتی دارای جزئیات هنرمندانه‌ای است که آن را ماندگار کرده است. هنر آجرکاری در دوران ساسانی٬ سلجوقی و صفوی رونق داشت اما در دوران قاجار بهای بیشتری به خود گرفت. بناهایی چون برج‌های لاجیم٬ برج خرقان قزوین و مقبره مولانا زین الدین ابابکر نمونه‌ای از آثار این دوران است. معماران کم کم با ترکیب آجر و کاشی جلوه‌ی ویژه‌ای به بنا بخشیدند. تنوع در طرح آجر کاری‌ها تزئينات با را به اوج خود رساند. موضوع بسیار مهم این است که آجر کاری در همه جای ایران یکسان نبوده بلکه هر جایی از طرح مخصوص به آن منطقه برخوردار بوده است. از دوران صفوفیه به‌بعد معماری ایرانی با معماری غربی تلفیق شد و سبک ویژه‌ای را پدید آورد. در دوران تاریخی مختلف بنا به مکان٬ نوع خاک و اهمیت بنا ابعاد آجر دست‌خوش تغییر بوده است.